ممکن است این سوال در ذهن شما پیش آمده باشد که تفاوت سونوگرافی و رادیولوژی چیست؟ تصویربرداری پزشکی نقش حیاتی در تشخیص دقیق بیماریها، برنامهریزی درمان و کنترل وضعیت بیماران دارد و در میان انواع روشهای تصویربرداری، سونوگرافی و رادیولوژی بیشترین کاربرد را دارند. این دو روش برای مشاهده اندامهای داخلی بدن به کار میروند، اما تفاوت هایی در ایمنی و نوع استفاده آنها وجود دارد. در ادامه تفاوت رادیولوژی و سونوگرافی را متوجه خواهید شد.
ماهیت سونوگرافی
سونوگرافی یا اولتراسونوگرافی بر پایهی امواج صوتی با فرکانس بالا انجام میشود. پروب دستگاه این امواج را به داخل بدن ارسال میکند و بازتابهای دریافتی را به تصویر تبدیل مینماید.
غیر یونیزه بودن امواج صوتی، سونوگرافی را به یکی از امنترین روشهای تصویربرداری تبدیل میکند.. به همین دلیل برای زنان باردار و بررسی وضعیت جنین، سونوگرافی بهترین روش است. از انواع سونوگرافی میتوان به سونوگرافی سه ماهه اول بارداری و سونوگرافی آنومالی سه ماهه دوم بارداری اشاره کرد.
ماهیت رادیولوژی
یک تفاوت رادیولوژی و سونوگرافی استفاده از اشعه ایکس است. رادیولوژی بر خلاف سونوگرافی که از امواج صوتی استفاده میکند، از اشعه ایکس برای تصویربرداری استفاده میکند. روشهای زیر زیرمجموعهی رادیولوژی هستند:
- رادیوگرافی ساده (X-ray)
- سیتی اسکن (CT)
- فلوروسکوپی
- ماموگرافی
اشعه ایکس یونیزهکننده است؛ به همین دلیل استفاده بیش از حد از آن میتواند خطراتی به همراه داشته باشد و باید با کنترل و احتیاط استفاده شود. به همین دلیل اکثر پزشکان دفعات استفاده از دستگاه رادیولوژی را برای بیماران محدود میکنند.
۱.تفاوت در شیوه تولید تصویر
تصویربرداری با امواج صوتی در نمایش بافتهای نرم دقت بالایی دارد اما برای مشاهده استخوان و فضاهای پر از گاز محدودیت دارد. کیفیت تصویر در این روش تا حد زیادی به نوع دستگاه، فرکانس پروب و مهارت اپراتور بستگی دارد.
در رادیولوژی، تصویر بر اساس میزان عبور اشعه از بافتها ثبت میشود. بافتهای متراکم مانند استخوان به رنگ سفید، و بافتهای نرم و قسمتهای پر از هوا به رنگ تیره نمایش داده میشوند.
سیتی اسکن با تولید تصاویر لایهلایه و دقیق، جزئیات بیشتری از اندامها ارائه میدهد. از این جهت برای تشخیص تومورها، خونریزیها و آسیبهای داخلی عملکردی بسیار قوی دارد.
۲.تفاوت در کاربردهای بالینی
هر دو روش تصویربرداری، کاربرد های بالینی مخصوص خود را دارند. سونوگرافی بافت های نرم را نشان میدهد و رادیولوژی بیشتر تمرکز بر روی بافت های سخت دارد. در ادامه لیستی از کاربردهای هر روش برای شما جمع آوری شده است
کاربردهای سونوگرافی
سونوگرافی معمولاً برای بررسی موارد زیر استفاده میشود:
- بارداری و بررسی وضعیت جنین
- بررسی کبد، کلیه، طحال و بافتهای نرم
- تشخیص کیستها، تودهها و مایعات
- بررسی تخمدان و فولیکولها
- اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی قلب)
- داپلر عروق برای بررسی جریان خون
- کمک به انجام بیوپسی و تخلیه آبسهها
این روش سریع، ایمن و قابل حمل است و حتی در اورژانس و کنار تخت بیمار کاربرد دارد.
کاربردهای رادیولوژی
رادیولوژی برای مشاهده ساختارهای سخت و بخشهای عمیق بدن مناسبتر است. با رادیولوژی میتوان موارد زیر را بررسی کرد:
- شکستگیها و آسیبهای استخوانی
- بررسی ریهها و قلب
- تشخیص سنگهای کلیه و مثانه
- بررسی آسیبهای داخلی در تصادفات
- تشخیص تومورها
- تشخیص سکته مغزی و خونریزی با CT
۳.تفاوت در ایمنی و عوارض
سونوگرافی به دلیل نداشتن اشعه از نظر ایمنی و عدم آسیب رساندن، گزینه کم خطر تری است. به همین دلیل در بارداریها به منظور حفظ سلامت مادر و جنین از این روش استفاده میشود. استفاده از موج اولتراسوند باعث میشود که بتوان بدون محدودیت از دستگاه سونوگرافی به تعداد دفعات بالا و بدون محدودیت استفاده کرد. تا کنون هیچ عارضهای از دستگاه شناخته نشده و تنها محدودیت آن، کاهش کیفیت تصویر در افراد چاق است.
رادیولوژی به دلیل استفاده از اشعه ایکس، ممکن است آسیب زا و خطرناک باشد. به همین علت به دفعات مکرر استفاده نمیشود. علاوه بر این برای کودکان و زنان باردار محدودیت دارد و شخصی که همیشه با امواج آن سروکار دارد باید از لباسهای محافظ سربی استفاده کند. با این حال، دوز پرتوها در تجهیزات جدید کنترلشده است و در صورت ضرورت، فواید آن بیشتر از خطرات احتمالی خواهد بود.
۴.تفاوت در هزینه و دسترسی
به طور کلی سونوگرافی نسبتاً کمهزینهتر است و دستگاههای آن در مطبها و کلینیکها رایج است.
رادیولوژی و CT به تجهیزات گرانقیمت، فضای اختصاصی و پروتکلهای حفاظتی نیاز دارد. از همین رو، دسترسی به سونوگرافی در بیشتر مراکز درمانی آسانتر است.
۵.تفاوت در مهارت مورد نیاز
سونوگرافی وابستگی زیادی به تجربه و مهارت اپراتور دارد. همچنین کیفیت بررسی و زاویهگیری مناسب نقش مهمی در تشخیص دارد. به همین دلیل به شما توصیه میکنیم که این کار را در مراکز معتبر و با تخصص بالا انجام دهید.
در رادیولوژی فرایند تهیه تصویر بیشتر به دستگاه وابسته است تا اپراتور. اما تفسیر تصاویر کاری کاملاً تخصصی است و توسط متخصصان رادیولوژی انجام میشود.
جمعبندی
سونوگرافی و رادیولوژی هر دو ابزارهای ارزشمند و مکمل در تصویربرداری پزشکی هستند. سونوگرافی روشی بیخطر، سریع و مناسب بررسی بافتهای نرم است، در حالیکه رادیولوژی و سیتی اسکن امکان بررسی دقیقتر ساختارهای سخت و بیماریهای پیچیدهتر را فراهم میکنند.
در نهایت، پزشک با توجه به شرایط بالینی بیمار و نوع مشکل، بهترین روش را انتخاب میکند و ترکیب این دو روش معمولاً بهترین نتیجه را به همراه دارد.
سوالات متداول (FAQ)
با توجه به اینکه ممکن است هنوز هم در مورد سونوگرافی و رادیولوژی سوالهایی ذهن شما را درگیر کرده باشد، ما در این قسمت به پرتکرار ترین سوالات کاربران پاسخ دادهایم.
آیا سونوگرافی ضرر دارد؟
خیر. سونوگرافی از امواج صوتی غیر یونیزه استفاده میکند و هیچ خطری برای بدن یا جنین ندارد. میتوان آن را بدون محدودیت و در هر سنی انجام داد.
انجام سونوگرافی درد دارد؟
خیر، کاملاً بدون درد است. تنها ممکن است فشار ملایمی از پروب یا سرمای ژل احساس کنید. در سونوگرافی واژینال یا رکتال هم فقط کمی ناراحتی خفیف وجود دارد.
رادیولوژی برای کودکان بیخطر است؟
بله، اگر فقط در مواقع ضروری و با حداقل دوز انجام شود بیخطر است. بهکارگیری محافظ سربی نیز حساسیت کودکان را کاهش میدهد.
آیا خانم باردار میتواند رادیولوژی انجام دهد؟
بهطور معمول توصیه نمیشود، مگر در شرایط ضروری و تحت محافظت مناسب. اگر ناحیه تصویربرداری دور از شکم باشد، خطر بسیار کم است.