پزشکان برای تصویربرداری از غده تیروئید و مشاهده بافتها و ساختارهای اطراف آن از سونوگرافی تیروئید استفاده میکنند. با توجه به اینکه سونوگرافی تیروئید یک روش غیر تهاجمی و در دسترس است و فاقد درد و اشعه مضر است، امروزه یکی از روشهای رایج تصویربرداری از غده تیروئید به کار میرود. این روش تصویربرداری برای بررسی بیماریهای التهابی تیروئید و سرطان تیروئید کاربرد بسیار زیادی دارد و در مراکز درمانی به مراتب استفاده میشود. در ادامه، متوجه میشوید که سونوگرافی تیروئید چیست و چه کاربردهایی دارد.
غده تیروئید چیست و چه کاربردی دارد؟
غده پروانهای شکل تیروئید، از نظر آناتومی در قسمت جلویی گردن و زیر حنجره قرار دارد. این غده هورمونهایی مانند تیروکسین (T4) و ترییدوتیرونین (T3) ترشح میکند که نقش این هورمون ها، تنظیم سوخت و ساز (متابولیسم) بدن، تنظیم ضربان قلب، دمای بدن، رشد، وزن و حتی وضعیت روحی دارد. اختلال در عملکرد و ساختار تیروئید باعث بوجود آمدن مشکلاتی مانند کمکاری، پرکاری، گواتر، ضایعات تیروئیدی و حتی سرطان تیروئید میشود. به همین دلیل بررسی تیروئید از طریق سونوگرافی اهمیت بالینی زیادی دارد.
سونوگرافی تیروئید چه کاری انجام میدهد؟
سونوگرافی تیروئید نوعی تصویربرداری با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا (اولتراسوند) است. در این روش، دستگاه سونوگرافی امواج صوتی را به داخل بدن میفرستد و بازتاب این امواج از بافتهای مختلف، بهصورت تصویر روی مانیتور نمایش داده میشود. از آنجایی که در سونوگرافی از اشعه ایکس استفاده نمیشود، این روش کاملاً ایمن است و حتی برای زنان باردار و کودکان نیز قابل انجام است.
سونوگرافی تیروئید چگونه انجام میشود؟
برای انجام سونوگرافی تیروئید، بیمار معمولاً به پشت روی تخت دراز میکشد و سرش کمی به عقب متمایل میشود تا ناحیه گردن بهتر دیده شود. پزشک مقداری ژل مخصوص روی پوست گردن میزند تا انتقال امواج صوتی بهتر انجام شود. سپس پروب (دستگاه دستی سونوگرافی) روی گردن حرکت داده میشود و تصاویر تیروئید روی صفحه نمایش ظاهر میگردد. این فرایند معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد و هیچ درد یا ناراحتی خاصی ایجاد نمیکند.
با انجام دادن سونوگرافی تیروئید به چه اطلاعاتی میرسیم؟
سونوگرافی تیروئید اطلاعات بسیار دقیقی درباره شکل، اندازه، حجم و بافت غده تیروئید ارائه میدهد. با کمک این روش میتوان موارد زیر را بررسی کرد:
- اندازه کلی غده تیروئید و تشخیص بزرگ شدن آن (گواتر)
- وجود ندول یا تودههای تیروئیدی. ندولها اکثرا خوشخیم هستند و فقط درصد بسیار کمی از آنها بدخیم هستند.
- تعداد ندولها (تکندولی یا چندندولی)
- اندازه دقیق هر ندول
- ویژگیهای ظاهری ندولها مانند جامد یا کیستیک بودن
- وجود کلسیفیکاسیونها یا حاشیههای نامنظم
- بررسی غدد لنفاوی اطراف تیروئید
کاربردهای اصلی سونوگرافی تیروئید
یکی از مهمترین کاربردهای سونوگرافی تیروئید، تشخیص ندولهای تیروئیدی است. ندولها تودههایی هستند که ممکن است خوشخیم یا بدخیم باشند. بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت خاصی ندول تیروئید داشته باشند و این ندولها بهطور اتفاقی در سونوگرافی کشف شوند. سونوگرافی به پزشک کمک میکند تا بر اساس ویژگیهای ندول، احتمال خوشخیم یا بدخیم بودن آن را ارزیابی کند.
کاربرد مهم دیگر سونوگرافی تیروئید، بررسی گواتر است. گواتر به بزرگ شدن غده تیروئید گفته میشود که میتواند به دلیل کمبود ید، اختلالات هورمونی یا بیماریهای خودایمنی ایجاد شود. سونوگرافی میتواند نوع گواتر (منتشر یا ندولی) را مشخص کند.
آیا سونوگرافی تیروئید در یافتن سرطان هم نقش دارد؟
اگرچه سونوگرافی بهتنهایی نمیتواند سرطان تیروئید را بهطور قطعی تشخیص دهد، اما نقش بسیار مهمی در شناسایی موارد مشکوک دارد. برخی ویژگیها در سونوگرافی مانند ندولهای جامد، حاشیه نامنظم، وجود میکروکلسیفیکاسیون و افزایش جریان خون میتوانند احتمال بدخیمی را افزایش دهند. در این موارد، پزشک ممکن است انجام نمونهبرداری با سوزن نازک (FNA) را توصیه کند که اغلب تحت هدایت سونوگرافی انجام میشود.
سونوگرافی تیروئید و بیماریهای التهابی
در بیماریهایی مانند تیروئیدیت هاشیموتو یا تیروئیدیت تحتحاد، سونوگرافی میتواند تغییرات بافتی تیروئید را نشان دهد. برای مثال، در تیروئیدیت هاشیموتو معمولاً بافت تیروئید ناهمگون و کماکو دیده میشود. این اطلاعات به تشخیص دقیقتر و پیگیری روند بیماری کمک میکند.
با سونوگرافی تیروئید چگونه درمان را پیگیری میکنند؟
سونوگرافی تیروئید فقط برای تشخیص اولیه استفاده نمیشود، بلکه نقش مهمی در پیگیری بیماران نیز دارد. برای مثال، اگر فردی ندول تیروئید داشته باشد که خوشخیم تشخیص داده شده، پزشک ممکن است هر ۶ ماه یا هر سال سونوگرافی تکراری درخواست کند تا تغییرات اندازه یا ظاهر ندول بررسی شود. همچنین پس از جراحی تیروئید یا درمان با ید رادیواکتیو، سونوگرافی میتواند برای بررسی باقیمانده بافت تیروئید یا عود بیماری استفاده شود.
مزایای سونوگرافی تیروئید
سونوگرافی تیروئید به دلیل اینکه از امواج اولتراسوند در تصویربرداری استفاده میکند، با مزیتهای بسیار زیادی همراه است. استفاده از این روش هیچ خطری ندارد و میتواند هر چند بار که برای فرد مورد نیاز است استفاده شود. برخی از مزیتهای اصلی این نوع از سونوگرافی در زیر آمده است:
- بیخطر است و اشعه مضر ندارد.
- کاملاً بدون درد انجام میشود.
- نیاز به آمادگی ویژه ندارد و تکرار آن بیخطر است.
- تصاویر بسیار دقیق از ساختار تیروئید فراهم میکند.
- با استفاده از آن میتوان ندول، کیست و التهاب را تشخیص داد
محدودیتهای سونوگرافی تیروئید
با وجود تمام مزایا، سونوگرافی تیروئید محدودیتهایی هم دارد. این روش اطلاعاتی درباره عملکرد هورمونی تیروئید نمیدهد و برای بررسی عملکرد، آزمایش خون لازم است. همچنین تشخیص قطعی خوشخیم یا بدخیم بودن ندولها فقط با سونوگرافی امکانپذیر نیست و در برخی موارد نیاز به نمونهبرداری وجود دارد.
جمعبندی
سونوگرافی تیروئید یکی از مهمترین و کاربردیترین روشهای تشخیصی در بیماریهای تیروئید است. این روش به پزشکان کمک میکند تا ساختار غده تیروئید را بهدقت بررسی کرده، ندولها و تغییرات غیرطبیعی را شناسایی کنند و در صورت لزوم اقدامات تشخیصی یا درمانی بعدی را برنامهریزی نمایند. به دلیل ایمن بودن، سادگی و دقت بالا، سونوگرافی تیروئید جایگاه ویژهای در تشخیص، پیگیری و مدیریت بیماریهای تیروئیدی دارد و نقش مهمی در حفظ سلامت بیماران ایفا میکند.
سوالات متداول
در اینجا به پرتکرار ترین سوالات کاربران اشاره کرده ایم. با خواندن جوابهای این سوالات به احتمال زیاد، سوالات شما هم برطرف خواهد شد.
آیا سونوگرافی تیروئید درد دارد؟
خیر، سونوگرافی تیروئید یک روش کاملاً بدون درد است. در طول انجام آن فقط ممکن است فشار خفیفی از طرف پروب روی گردن احساس شود که طبیعی و گذراست.
آیا برای سونوگرافی تیروئید نیاز به آمادگی خاصی وجود دارد؟
خیر، برای انجام سونوگرافی تیروئید نیازی به آمادگی خاصی مانند ناشتا بودن یا قطع داروها نیست. تنها کافی است ناحیه گردن آزاد باشد.
سونوگرافی تیروئید چقدر زمان میبرد؟
این بررسی معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد و در مواردی که نیاز به بررسی دقیقتر باشد، ممکن است کمی بیشتر زمان ببرد.
آیا سونوگرافی تیروئید خطرناک است؟
خیر، سونوگرافی تیروئید کاملاً ایمن است و از امواج صوتی استفاده میکند، نه اشعه. به همین دلیل برای زنان باردار و کودکان نیز بیخطر است.
آیا با سونوگرافی تیروئید میتوان کمکاری یا پرکاری تیروئید را تشخیص داد؟
خیر، سونوگرافی فقط ساختار غده تیروئید را بررسی میکند. برای تشخیص کمکاری یا پرکاری تیروئید، انجام آزمایش خون ضروری است.
آیا سونوگرافی تیروئید میتواند سرطان را تشخیص دهد؟
سونوگرافی بهتنهایی تشخیص قطعی سرطان نمیدهد، اما میتواند ضایعات مشکوک را شناسایی کند و نیاز به بررسیهای تکمیلی را مشخص نماید.
هر چند وقت یکبار باید سونوگرافی تیروئید انجام شود؟
بسته به شرایط بیمار، وجود ندول یا بیماری تیروئید، ممکن است انجام سونوگرافی هر ۶ ماه تا یک سال توصیه شود. این زمانبندی توسط پزشک تعیین میشود.
تفاوت سونوگرافی تیروئید با اسکن هستهای تیروئید چیست؟
سونوگرافی ساختار تیروئید را بررسی میکند، در حالی که اسکن هستهای عملکرد غده و میزان فعالیت آن را نشان میدهد. این دو روش مکمل یکدیگر هستند.
آیا نتیجه سونوگرافی تیروئید بلافاصله آماده میشود؟
در اغلب مراکز، تصاویر بلافاصله تهیه میشوند و شما میتوانید پس از انجام سونوگرافی، جواب خود را دریافت کنید.
آیا بعد از سونوگرافی تیروئید نیاز به مراقبت خاصی وجود دارد؟
خیر، پس از انجام سونوگرافی هیچ محدودیتی وجود ندارد و فرد میتواند بلافاصله به فعالیتهای روزمره خود بازگردد.
منبع: UCSF health