کلیه به عنوان تصفیه کننده و دفع کننده مواد زائد بدن، اهمیت بسیار زیادی برای ما دارد و پزشکان همیشه تلاش میکنند تا از بروز بیماریهای کلیوی در طول عمر افراد جلوگیری کنند. یکی از روشهایی که با آن میشود وضعیت کلیهها را پیگیری کرد، سیتیاسکن کلیه است. سیتیاسکن کلیه یک روش سریع و دقیق برای بررسی مشکلات کلیوی است و به لطف تصاویر برش خورده، به پزشکان این امکان را میدهد تا بتوانند تمام قسمتهای کلیه را بررسی و مشکلات را پیدا کنند. در این مقاله متوجه میشوید که سیتیاسکن کلیه چیست و چه کاربردی دارد. علاوه بر این متوجه میشوید که تفاوت سیتیاسکن و سونوگرافی کلیه چیست؟ پس با ما همراه شوید.
سیتیاسکن کلیه چیست؟
سیتیاسکن کلیه، با استفاده از اشعه ایکس و پردازش کامپیوتری، تصاویر مقطعی و سهبعدی از کلیهها، حالبها و گاهی مثانه تهیه میکند. این تصاویر جزئیات دقیقی از بافت کلیه، عروق خونی، تودهها و ناهنجاریهای احتمالی نشان میدهند. برخلاف رادیوگرافی ساده، سیتیاسکن قادر است ساختارهای داخلی بدن را بهصورت لایهلایه نمایش دهد. به همین دلیل، این روش یکی از بهترین گزینهها برای تشخیص بیماریهای پیچیده کلیوی محسوب میشود. این فرایند، ممکن است با تزریق ماده حاجب (کنتراست) یا بدون کنتراست انجام شود و انتخاب نوع اسکن به هدف تشخیصی و شرایط بیمار بستگی دارد.
سیتیاسکن کلیه چگونه انجام میشود؟
در زمان انجام سیتیاسکن کلیه، بیمار روی تخت دستگاه سیتیاسکن دراز میکشد. تخت بهآرامی وارد دستگاه میشود و دستگاه در مدت زمان کوتاهی تصاویر لازم را ثبت میکند. کل فرایند معمولاً بین ۵ تا ۱۵ دقیقه طول میکشد. در صورتی که سیتیاسکن با کنتراست انجام شود، ماده حاجب از طریق ورید تزریق میشود تا وضوح تصاویر افزایش یابد. این ماده کمک میکند تا عروق خونی، تومورها و انسدادها بهتر دیده شوند.
کاربردهای سیتیاسکن کلیه
سیتیاسکن کلیه کاربردهای گستردهای در تشخیص بیماریهای دستگاه ادراری دارد. مهمترین کاربردهای آن عبارتاند از:
- تشخیص سنگ کلیه و سنگ حالب
سیتیاسکن بدون کنتراست، دقیقترین روش تشخیص سنگ کلیه است. حتی سنگهای بسیار کوچک که در سونوگرافی دیده نمیشوند، با سیتیاسکن قابل تشخیص هستند.
- بررسی تودهها و تومورهای کلیوی
سیتیاسکن به پزشک کمک میکند تا نوع، اندازه و محل تودههای کلیوی را مشخص کند و تفاوت بین تودههای خوشخیم و بدخیم را تشخیص دهد.
- تشخیص عفونتهای کلیه
در عفونتهای شدید کلیوی، سیتیاسکن کلیه میتواند نواحی آسیبدیده، آبسهها و عوارض عفونت را مشخص کند.
- بررسی انسداد مجاری ادراری
انسداد در حالبها یا مسیر خروج ادرار یکی از دلایل مهم درد و آسیب کلیه است که بهخوبی با سیتیاسکن قابل شناسایی است.
- بررسی آسیبهای کلیوی ناشی از ضربه
در تصادفات یا ضربههای شدید، سیتیاسکن بهترین روش برای شناسایی خونریزی و پارگی کلیه محسوب میشود.
عوارض سیتیاسکن کلیه
سیتیاسکن کلیه معمولاً ایمن است، اما ممکن است با برخی عوارض همراه باشد. مهمترین عارضه، قرار گرفتن در معرض اشعه ایکس است که در صورت تکرار زیاد میتواند خطراتی به همراه داشته باشد.
در صورت استفاده از ماده حاجب، عوارض احتمالی شامل موارد زیر است:
- احساس گرما در بدن
- طعم فلزی در دهان
- تهوع خفیف
- سردرد کوتاهمدت
در موارد نادر، واکنشهای آلرژیک مانند کهیر، خارش یا تنگی نفس ممکن است رخ دهد. همچنین در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، ماده حاجب میتواند عملکرد کلیه را مختل کند.
داروهای مصرفی در اسکن کلیه کداماند؟
در بیشتر موارد، سیتیاسکن کلیه بدون نیاز به مصرف دارو انجام میشود. با این حال، مهمترین ماده مورد استفاده ماده حاجب تزریقی است که به افزایش وضوح تصاویر کمک میکند.
در برخی شرایط خاص:
- داروهای ضدحساسیت برای پیشگیری از واکنش آلرژیک تجویز میشود
- داروهای آرامبخش خفیف برای بیماران مضطرب یا کودکان استفاده میشود
- مصرف برخی داروها مانند متفورمین ممکن است موقتاً قطع شود
اطلاع دادن فهرست داروهای مصرفی به پزشک، قبل از انجام اسکن، بسیار ضروری است.
آمادگی قبل از انجام سیتیاسکن کلیه
آمادگی قبل از سیتیاسکن کلیه نقش مهمی در افزایش دقت نتایج و کاهش عوارض دارد. این آمادگیها شامل موارد زیر است:
- ناشتا بودن ۴ تا ۶ ساعت قبل از اسکن (در صورت استفاده از کنتراست)
- نوشیدن آب کافی قبل و بعد از انجام سیتیاسکن
- خارج کردن اشیای فلزی
- اطلاع دادن در مورد بارداری، دیابت یا بیماری کلیوی
- انجام آزمایشهای لازم مانند کراتین خون
آزمایش کراتین برای سیتیاسکن کلیه
آزمایش کراتین خون یکی از مهمترین آزمایشهای قبل از سیتیاسکن کلیه با ماده حاجب است. کراتین شاخص عملکرد کلیههاست و بالا بودن آن نشاندهنده کاهش توان کلیه در دفع مواد زائد است.
در صورتی که کراتین خون بالا باشد، پزشک ممکن است:
- سیتیاسکن بدون کنتراست تجویز کند
- روش تصویربرداری جایگزین را انتخاب کند
- یا اقدامات محافظتی برای کلیه انجام دهد
تفاوت سیتیاسکن کلیه و سونوگرافی کلیه
سونوگرافی کلیه و سیتیاسکن کلیه دو روش مکمل هستند اما تفاوتهای مهمی دارند:
- سیتیاسکن: دقت بالا، تشخیص دقیق سنگ و تومور، استفاده از اشعه
- سونوگرافی: بدون اشعه، ایمن برای بارداری، دقت کمتر
انتخاب بین این دو روش به شرایط بیمار و تشخیص پزشک بستگی دارد
جمعبندی نهایی
به طور کلی سیتیاسکن کلیه بسیار دقیق و قابل اعتماد است و پزشکان ممکن است که از شما بخواهند این آزمایش را انجام دهید. با رعایت نکاتی مثل ناشتا بودن در صورت استفاده از ماده حاجب، اطلاع دادن داروهای مصرفی به پزشک و پیگیری آزمایش کراتینین خون، تا مقدار زیادی میتوانید فرایند سیتیاسکن کلیه را بدون مشکل انجام دهید. از یاد نبرید در صورتی که مادر باردار است ممکن است برای جنین خطراتی ایجاد شود و نظر پزشک برای انجام این کار بسیار مهم است.
سوالات متداول
سوالاتی که بسیار زیاد در مورد سیتیاسکن کلیه پرسیده شدهاند را برای شما آوردهایم. با دقت بخوانید تا این سوالها برای شما تکرار نشود.
آیا سیتیاسکن کلیه سنگهای کوچک را نشان میدهد؟
بله، سیتیاسکن کلیه دقیقترین روش برای تشخیص سنگ کلیه است و حتی سنگهای بسیار کوچک را نیز شناسایی میکند. این ویژگی باعث شده سیتیاسکن بهعنوان استاندارد طلایی تشخیص سنگ کلیه شناخته شود. سونوگرافی در این زمینه دقت کمتری دارد.
بعد از سیتیاسکن کلیه چه مراقبتهایی لازم است؟
پس از سیتیاسکن کلیه، بهویژه در صورت استفاده از ماده حاجب، نوشیدن مایعات فراوان توصیه میشود. این کار به دفع سریعتر ماده حاجب از بدن کمک میکند. در صورت بروز علائمی مانند خارش یا تنگی نفس، باید فوراً به پزشک مراجعه شود.
آزمایش کراتین برای سیتیاسکن کلیه چرا اهمیت دارد؟
آزمایش کراتین نشاندهنده عملکرد کلیههاست و قبل از سیتیاسکن با کنتراست انجام میشود. اگر کراتین خون بالا باشد، احتمال آسیب کلیه در اثر ماده حاجب افزایش مییابد. به همین دلیل، نتیجه این آزمایش نقش مهمی در تصمیمگیری پزشک دارد.
آیا سیتیاسکن کلیه با کنتراست بهتر است یا بدون کنتراست؟
سیتیاسکن کلیه بدون کنتراست معمولاً برای تشخیص سنگ کلیه بهترین انتخاب است، زیرا سنگها بهوضوح دیده میشوند. در مقابل، سیتیاسکن با کنتراست برای بررسی تومورها، عفونتها و عروق کلیوی کاربرد بیشتری دارد. انتخاب نوع اسکن به هدف تشخیصی و شرایط بیمار بستگی دارد.