سونوگرافی داپلر یکی از روشهای پیشرفته در تصویربرداری پزشکی است که با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا، جریان خون رگهای بدن را ارزیابی میکند. سونوگرافی معمولی فقط شکل و ساختار ارگانها را نشان میدهد و از انواع آن میتوان به سونوگرافی غربالگری سه ماهه اول بارداری اشاره کرد. اما اولتراسوند داپلر سنجش سرعت و جهت حرکت خون را انجام میدهد. این فناوری بر اساس اثر داپلر عمل میکند. یعنی هنگامی که موج صوتی به اجسام متحرکی مانند گلبولهای قرمز برخورد میکند، فرکانس آن تغییر میکند و دستگاه با تحلیل این تغییرات، اطلاعات دقیقی از وضعیت جریان خون ارائه میدهد. مشکلات گردش خون بدون درد آغاز میشوند و داپلر میتواند پیش از بروز علائم جدی، اختلالات گردش خون را شناسایی کند.
انواع مدلهای سونوگرافی داپلر
سونوگرافی داپلر در چند نوع مختلف انجام میشود که هرکدام کارکردها و کاربردهای خاص خود را دارند. این کاربردها، اگرچه در زندگی معمولی برای ما بیاستفاده دیده میشوند، اما علوم پزشکی به آن وابسته است. در ادامه به انواع سونوگرافی داپلر اشاره میکنیم.
الف) داپلر موج پیوسته (Continuous Wave Doppler)
در نوع موج پیوسته، دستگاه به صورت مداوم امواج اولتراسوند را ارسال و دریافت میکند. این روش برای اندازهگیری سرعتهای بالای جریان خون بسیار مناسب است و اغلب در بررسی بیماریهای قلبی یا انسدادهای شدید استفاده میشود.
ب) داپلر موج پالسی (Pulsed Wave Doppler)
این مدل امواج را به صورت ضربانهای کوتاه ارسال میکند و امکان انتخاب یک نقطه دقیق در رگ برای اندازهگیری جریان خون را میدهد و در بررسی رگهای کوچک یا عمقی کاربرد زیادی دارد.
پ) داپلر رنگی (Color Doppler)
در این روش جریان خون به صورت رنگی روی مانیتور نمایش داده میشود. داپلر رنگی برای نمایش کلی الگوی جریان خون و یافتن ناهنجاریهای اولیه بسیار مفید است. 
ت) داپلر پاور (Power Doppler)
پاور داپلر حساسیت بسیار بالایی به جریان خونهای ضعیف دارد و میتواند در تشخیص جریان در رگهای کوچک یا ارگانهایی مانند کلیهها کمککننده باشد. پاور داپلر سرعت یا جهت خون را نشان نمیدهد، اما توانایی تشخیص وجود یا عدم وجود جریان را افزایش میدهد.
ث) سونوگرافی داپلر ترانسکرانیال (TCD)
برای بررسی جریان خون در عروق مغزی استفاده میشود و در تشخیص تنگی رگهای داخل مغز و ارزیابی بیماران سکتهای کاربرد دارد.
چه کسی ممکن است به سونوگرافی داپلر نیاز داشته باشد؟
اولتراسوند داپلر برای طیف گستردهای از افراد پیشنهاد میشود. نمونه هایی از اختلالات که سونوگرافی داپلر میتواند به شناسایی آن کمک کند را در لیست پایین میبینید.
- افرادی که علائم انسداد یا تنگی رگها دارند، مانند درد پا هنگام راه رفتن
- بیماران مبتلا به فشار خون بالا یا مشکلات کلیوی
- افراد دچار واریس یا ورم غیرعادی در پا
- زنان باردار برای بررسی جریان خون در جفت و بند ناف
- بیماران با سابقه سکته مغزی یا بیماری عروق کاروتید
- افراد مبتلا به بیماریهای قلبی
- بررسی سلامت پیوند اعضا، مانند کلیه یا کبد
- بیمارانی که احتمال لخته خون (DVT) در پاهایشان وجود دارد
اولتراسوند داپلر ممکن است چه شرایطی را تشخیص دهد؟
سونوگرافی داپلر میتواند برای تشخیص و بررسی بسیاری از مشکلات گردش خون و بیماریها به کار رود. به دلیل غیر تهاجمی بودن این سونوگرافی، یکی از اولین آزمایشهایی است که پزشک برای بیماران تجویز میکند. با داپلر میتوانیم مشکلاتی که در ادامه آورده شدهاند را تشخیص دهیم:
- لخته خون (ترومبوز وریدی عمقی – DVT)
- انسداد یا تنگی شریانها که ممکن است ناشی از رسوبات چربی باشد
- واریس و مشکلات دریچهای وریدها
- آمبولی ریه (به صورت غیرمستقیم با بررسی DVT)
- آنوریسمها یا اتساع غیرطبیعی رگها
- مشکلات جریان خون در جفت و جنین
- کاهش جریان خون در اندامها که میتواند نشانه نارسایی شریانی باشد
- ارزیابی جریان خون در کلیهها، کبد، طحال و اندامهای پیوندی
- مشکلات جریان خون قلبی و دریچهای
این روش غیرتهاجمی است و به همین دلیل یکی از اولین آزمایشهایی است که پزشک برای بررسی مشکلات عروقی تجویز میکند.
سونوگرافی داپلر چگونه کار میکند؟
عملکرد داپلر بر پایه فرستادن امواج صوتی به داخل بدن است. دستگاه امواج را به سمت رگها ارسال میکند و پس از برخورد امواج با گلبولهای قرمز در حال حرکت، بازتاب مییابند. دستگاه با تحلیل تغییر فرکانس بازتابشده، اطلاعاتی مانند سرعت جریان خون، جهت حرکت خون و الگوی جریان را محاسبه کرده و نتیجه را بر روی صفحه نشان میدهد. نرمافزار دستگاه دادهها را به شکل نمودار یا تصویر رنگی تبدیل میکند که پزشک از آن برای تشخیص دقیقتر استفاده میکند.
چگونه برای انجام این پروسیجر آماده شویم؟
میزان آمادگی مورد نیاز بسته به نوع بررسی متفاوت است:
- برای بررسی عروق گردن، دستها یا پاها معمولاً نیازی به آمادگی خاص نیست.
- اگر قرار است سونوگرافی داپلر شکم انجام شود، ممکن است پزشک توصیه کند چند ساعت پیش از آزمایش ناشتا باشید تا گازهای روده مانع تصویرسازی نشود.
- لباس راحت بپوشید و از پوشیدن زیورآلات خودداری کنید.
- اگر داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنید، معمولاً نیاز به قطع آنها نیست؛ ولی بهتر است پزشک آگاه شود.
- مدارک و آزمایشهای قبلی را همراه داشته باشید.
در طول پروسیجر چه اتفاقی میافتد؟
پروسیجر سونوگرافی داپلر معمولاً بین ۱۵ تا ۴۵ دقیقه طول میکشد. مراحل آن شامل:
- درخواست دراز کشیدن یا نشستن با توجه به محل رگ مورد بررسی
- زدن ژل شفاف روی پوست برای بهبود انتقال امواج
- حرکت دادن پروب دستگاه روی ناحیه هدف
- شنیده شدن صداهایی شبیه نبض یا صدای جریان خون (کاملاً طبیعی است)
- ثبت تصاویر، نمودارها و اطلاعات توسط تکنسین یا پزشک
- پاک کردن ژل از روی پوست و پایان پروسیجر
این فرآیند بدون درد، غیرتهاجمی و ایمن است و تنها ممکن است کمی فشار روی پوست احساس شود.
داپلر چه خطرهایی دارد؟
سونوگرافی داپلر یکی از ایمنترین روشهای پزشکی است و خطرات آن بسیار کم است. امواج اولتراسوند در محدودهای کار میکنند که برای بافتهای بدن مضر نیستند. با این حال موارد بسیار خفیفی ممکن است وجود داشته باشد:
- در صورت فشار بیش از حد پروب، ممکن است احساس ناراحتی لحظهای ایجاد شود.
- اگر بررسی روی رگهای التهابدار یا متورم انجام شود، ممکن است اندکی حساسیت یا درد ایجاد گردد که موقتی است.
- در زنان باردار نیز سونوگرافی داپلر به طور گسترده و ایمن استفاده میشود و هیچ خطری برای جنین ثابت نشده است.
در مجموع، این روش بدون خطر شناخته میشود و به دلیل غیرتهاجمی بودن، جایگزین مناسبی برای بسیاری از روشهای تصویربرداری پرخطرتر مانند آنژیوگرافی است.
سوالات متداول (FAQ)
در این قسمت میتواند به سرعت، جواب سوال هایی که ذهنتان را درگیر کرده پیدا کنید
۱. سونوگرافی داپلر چیست و چه کاربردی دارد؟
سونوگرافی داپلر نوعی اولتراسوند پیشرفته است که جریان خون در رگها را اندازهگیری میکند. این روش برای تشخیص لخته خون، انسداد رگها، واریس، مشکلات جفت و جنین و بیماریهای عروقی استفاده میشود.
۲. سونوگرافی داپلر با سونوگرافی معمولی چه تفاوتی دارد؟
سونوگرافی معمولی فقط ساختار اندامها را نشان میدهد، اما داپلر سرعت و جهت جریان خون را نمایش میدهد. بنابراین برای بررسی مشکلات گردش خون گزینه دقیقتری است.
۳. سونوگرافی داپلر آیا درد دارد؟
خیر. داپلر کاملاً بدون درد و غیرتهاجمی است. تنها ممکن است هنگام حرکت پروب کمی فشار روی پوست احساس شود.
۴. برای انجام سونوگرافی داپلر باید ناشتا باشم؟
فقط در داپلر شکم ممکن است نیاز به ناشتا بودن وجود داشته باشد. برای داپلر پا، گردن، بازو یا بارداری، نیازی به آمادگی خاص نیست. منبع: cleveland clinic و MAYO clinic