بیشتر مردم وقتی درد در پهلوی خود حس میکنند، اولین حدسی که میزنند این است که سنگ کلیه گرفتهاند. سنگ کلیه میتواند از یک مشکل خفیف و بدون علامت تا دردهای شدید و غیرقابل تحمل متغیر باشد. به علاوه اینکه خود داشتن سنگ کلیه میتواند عوارض بزرگی هم داشته باشد و حتی احتمال آسیب به کلیه و مجاری ادراری را افزایش میدهد. شناخت علائم سنگ کلیه، علتهای ایجاد آن، روشهای تشخیص و راهکارهای درمانی نقش مهمی در پیشگیری و درمان بهموقع این بیماری دارد. در این مقاله به بررسی علائم سنگ کلیه و روشهای درمان و پیشگیری میپردازیم.
سنگ کلیه چیست؟
سنگ کلیه (Kidney Stone) به تودههای سخت و جامدی گفته میشود که از تجمع و کریستالیزه شدن مواد معدنی و نمکها در داخل کلیهها تشکیل میشوند. این سنگها زمانی ایجاد میشوند که تعادل طبیعی مواد محلول در ادرار به هم بخورد و بدن نتواند آنها را بهطور کامل دفع کند. ادرار انسان بهطور طبیعی حاوی مواد معدنی مثل اسید اوریک است است. زمانی که حجم ادرار کم شود یا مقدار این مواد بیش از حد افزایش یابد، شرایط برای تشکیل کریستالها فراهم میشود. این کریستالها بهمرور زمان به هم میچسبند و سنگ کلیه را به وجود میآورند. سنگ کلیه میتواند در کلیه باقی بماند یا به سمت حالب، مثانه و مجرای ادرار حرکت کند.
علائم سنگ کلیه چیست؟
علائم سنگ کلیه بسته به اندازه، نوع و محل سنگ متفاوت است. برخی سنگها بدون علامت هستند و بهطور اتفاقی در تصویربرداریها کشف میشوند، اما برخی دیگر علائم شدیدی ایجاد میکنند. علائم سنگ کلیه به طور کلی:
۱. درد شدید و ناگهانی (درد کولیکی کلیه)
شایعترین و شناختهشدهترین علامت سنگ کلیه، درد شدید در پهلو یا پایین کمر است. این درد معمولاً بهصورت موجی و متناوب ظاهر میشود و ممکن است به شکم، کشاله ران یا اندام تناسلی انتشار یابد. یکی از ویژگیهای درد کولیکی کلیه این است که با تغییر وضعیت بدن کاهش نمییابد.
۲. درد هنگام ادرار
ممکن است درد در شما هنگام تخلیه ادرار صورت بگیرد. این درد به این دلیل است که سنگ در حال حرکت در مجاری ادراری است که بیشتر خود را به شکل سوزش در هنگام دفع نشان میدهد. این نوع درد با عفونت ادراری اشتباه گرفته میشود.
۳. وجود خون در ادرار (هماچوری)
ادرار ممکن است صورتی، قرمز، یا قهوهای رنگ دیده شود. این حالت به دلیل خراشیده شدن دیواره مجاری ادراری توسط سنگ اتفاق میافتد.
۴. تکرر ادرار یا احساس فوریت در دفع ادرار
سنگی که به نزدیکی مثانه برسد میتواند باعث احساس نیاز فوری به ادرار شود. علاوه بر این، ممکن است حس کنید که حجم ادرار شما کاهش یافته و دچار تکرر ادرار شدهاید.
۵. تهوع و استفراغ
درد شدید کلیوی اغلب با تهوع و استفراغ همراه است که به دلیل تحریک اعصاب مشترک کلیه و دستگاه گوارش رخ میدهد.
۶. تب و لرز
سنگ کلیه ممکن است باعث عفونت شود. در صورت بروز این اتفاق شما ممکن است احساس تب، لرز و ضعف شدید داشته باشید. مراجعه به پزشک در هنگام ظاهر شدن این علائم باید فورا انجام بگیرد.
چرا سنگ کلیه ایجاد میشود؟
شناخت علتهای سنگ کلیه به پیشگیری از بروز سنگ کلیه کمک میکند.
۱. کمآبی بدن
مهمترین علت سنگ کلیه، نوشیدن ناکافی آب است. کمبود مایعات باعث غلیظ شدن ادرار و افزایش احتمال تشکیل کریستالها میشود.
۲. رژیم غذایی نامناسب
برخی عادات غذایی خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش میدهند. مصرف زیاد نمک، مصرف بیش از حد پروتئین حیوانی، نوشابههای گازدار و دریافت اگزالات بیش از حد که در اسفناج، چغندر و شکلات وجود دارد احتمال ابتلا به سنگ کلیه را افزایش میدهند.
۳. سابقه خانوادگی و ژنتیک
اگر یکی از اعضای خانواده سابقه سنگ کلیه داشته باشد، احتمال ابتلای شما نیز بیشتر میشود.
۴. بیماریهای زمینهای
برخی بیماریها خطر سنگ کلیه را افزایش میدهند. نقرس، بیماریهای گوارشی، عفونت ادراری مکرر و پرکاری غدد پاراتیروئید، نمونههایی از این بیماریها هستند.
۵. مصرف برخی داروها
داروهایی مانند:
- مکملهای کلسیم
- ویتامین D بیش از حد
- برخی داروهای ادرارآور
میتوانند زمینهساز تشکیل سنگ شوند.
با چه روشهایی سنگ کلیه را تشخیص میدهند؟
روشهای تشخیص سنگ کلیه زیاد هستند، انتخاب روش درست در طول درمان اهمیت ضروری دارد. برخی از روشهای موجود، بهجای تشخیص سنگ کلیه، اندیکاسیونهایی که باعث ایجاد سنگ کلیه می شوند را تشخیص میدهد. مانند آزمایش ادرار و آزمایش خون. روشهای دیگر مثل سونوگرافی و سیتیاسکن کلیه،
آزمایش ادرار
در آزمایش ادرار، وجود خون، عفونت و مواد معدنی که باعث بهوجود آمدن سنگ کلیه میشوند، مورد بررسی قرار میگیرد.
آزمایش خون
در آزمایش خون، عملکرد کلیه و سطح کلسیم، اسید اوریک و کراتینین مورد بررسی قرار میگیرد.
سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری
ایمن ترین روش تشخیص وجود سنگ کلیه، سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری است که در بارداری اهمیت ویژهای دارد.
در ادامه بخوانید: سونوگرافی کلیه چیست؟
سیتی اسکن کلیه (CT Scan)
سیتیاسکن کلیه، دقیقترین روش تشخیص سنگ کلیه است. با این روش، پزشک میتواند محل دقیق، اندازه و تعداد سنگها را مشخص کند.
ممکن است برای شما سوال پیش آید که سیتیاسکن کلیه چیست؟ در این روش تشخیصی، با استفاده از دستگاههای مخصوص، برشهای عرضی و طولی از تمام کلیه تهیه میشود و در آن وجود یا عدم وجود سنگ معلوم میشود.
راهکارهای درمان سنگ کلیه
درمان سنگ کلیه به اندازه سنگ، نوع آن و شدت علائم بستگی دارد.
۱. درمانهای خانگی و محافظهکارانه
برای سنگهای کوچک:
- نوشیدن آب فراوان (۲ تا ۳ لیتر در روز)
- مصرف داروهای مسکن
- داروهای کمککننده به دفع سنگ (مانند تامسولوسین)
به این نکته توجه داشته باشید که درمان خانگی ممکن است برای همه مناسب نباشد، برای مثاله بیماران فشار خونی بصورت کلی نمیتوانند مقدار زیادی آب بنوشند.
۲. دارودرمانی
پزشک ممکن است داروهایی برای:
- کاهش درد
- کنترل تهوع
- جلوگیری از تشکیل سنگ مجدد
تجویز کند.
۳. سنگشکنی با امواج (ESWL)
در این روش، سنگ با امواج صوتی به قطعات کوچکتر تبدیل میشود تا بهراحتی دفع شود.
۴. یورتروسکوپی
برای سنگهایی که در حالب یا مثانه گیر کردهاند، از طریق مجرای ادرار انجام میشود.
۵. جراحی (در موارد نادر)
در سنگهای بسیار بزرگ یا پیچیده، جراحی باز یا لاپاراسکوپی انجام میشود.
پیشگیری از سنگ کلیه
برای کاهش احتمال ابتلا یا عود سنگ کلیه بهتر است نکات زیر را رعایت کنید: د
- مصرف آب کافی
- کاهش نمک و پروتئین حیوانی
- داشتن رژیم غذایی متعادل
- تحرک بدنی منظم
- پیگیری منظم پزشکی
جمعبندی
سنگ کلیه بیماری شایعی است که با شناخت علائم هشداردهنده، علتها و روشهای تشخیص و درمان میتوان از عوارض جدی آن پیشگیری کرد. مراجعه بهموقع به پزشک و اصلاح سبک زندگی، کلید اصلی کنترل و درمان سنگ کلیه است.
سوالات متداول
در این قسمت قرار است پاسخ به پرتکرار ترین سوالات در مورد سنگ کلیه را مطالعه نمایید.
آیا سنگ کلیه خودبهخود دفع میشود؟
بله، بسیاری از سنگهای کلیه بهخصوص اگر اندازه آنها کمتر از ۵ میلیمتر باشد، با نوشیدن آب کافی و تحرک بدنی میتوانند بدون نیاز به درمان خاص دفع شوند. البته در صورت درد شدید یا عدم دفع، مراجعه به پزشک ضروری است.
آیا سنگ کلیه باعث آسیب دائمی به کلیه میشود؟
در بیشتر موارد خیر، اما اگر سنگ کلیه باعث انسداد طولانیمدت یا عفونت شود و درمان نشود، میتواند به بافت کلیه آسیب برساند. تشخیص و درمان بهموقع نقش مهمی در جلوگیری از عوارض جدی دارد.
چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به سنگ کلیه هستند؟
افرادی که آب کافی نمینوشند، رژیم غذایی پر نمک یا پر پروتئین دارند، سابقه خانوادگی سنگ کلیه دارند یا به بیماریهایی مانند نقرس مبتلا هستند، بیشتر در معرض ابتلا به سنگ کلیه قرار دارند.
آیا بعد از یک بار ابتلا، سنگ کلیه دوباره ایجاد میشود؟
بله، سنگ کلیه احتمال عود بالایی دارد و بسیاری از بیماران ممکن است دوباره به آن مبتلا شوند. رعایت رژیم غذایی مناسب، مصرف آب کافی و پیگیری پزشکی منظم میتواند خطر تشکیل مجدد سنگ را کاهش دهد.